روش صحیح مطالعه ادبیات و زبان فارسی کنکور-بخش اول

  

درس زبان و ادبیات فارسی، یکی از مهمترین دروس عمومی در آزمون سراسری به شمار می رود. این درس برخلاف دو درس عمومی دیگر، یعنی زبان انگلیسی و عربی، در برگیرنده زبان رسمی ماست؛ زبانی که با آن با یکدیگر صحبت کرده و ارتباط برقرار می‌کنیم؛ اما اهمیت این درس، جدای از ضریب بالای آن (ضریب ۴)، در مقایسه با دیگر دروس عمومی، به تنوع مباحث و موضوعاتی برمی‌گردد که در بیست و پنج سؤال مطرح شده از داوطلبان خواسته میشود. 
 
سؤالات زبان و ادبیات فارسی در آزمون سراسری از سال ۱۳۸۱ تاکنون نسبت به گذشته، از حیث شکلی و محتوایی، تغییراتی اساسی کرده و این تغییرات، سبب دشوارتر شدن سؤالات و مفهومی شدن آنها شده است؛ به گونهای که بدون تسلّط خوب بر مفاهیم و موضوعات کتابهای زبان و ادبیات فارسی و دقت و تامل در برخی از جزییات آنها، نمیتوان نتیجه رضایت بخشی در این درس کسب کرد. اهمیت دیگر درس ادبیات در این است که اولین درس دفترچه آزمون عمومی است و خوب یا بد تست زدن در این درس، می‌تواند تاثیر زیادی بر روحیه داوطلب بگذارد.
 
سؤالات زبان و ادبیات فارسی در آزمون سراسری، جز دو بخش لغت و تاریخ ادبیات که سؤالات آن ارتباط مستقیمی با کتاب درسی دارد، در دیگر بخشها (املاء، آرایههای ادبی، زبان فارسی و قرابت معنایی)، ارتباط صد درصد مستقیمی با کتاب درسی ندارد و مواد آن از کتابهای خارج از کتابهای درسی انتخاب میشود. بودجه بندی این سؤال‌ها به این ترتیب است:
 
209129_264

۱) لغت: دو تا سه سؤال، به معنی لغت اختصاص دارد. برای پاسخگویی به سؤالات این بخش، دانشآموزان، علاوه بر تسلّط کامل به واژهنامههای ادبیات دو، سه و پیشدانشگاهی، باید با معانی برخی از واژههای مهم که در واژه‌نامهها نیامده است نیز آشنا باشند.
 
۲) املاء: از مبحث املاء، معمولاً دو سؤال طرح میشود. در این بخش، متنی خارج از کتابهای درسی انتخاب میشود؛ امّا لغاتی که در این متنها غلط املایی محسوب میشوند، به گونه‌ای در کتابهای درسی وجود دارند. آشنایی با لغات مهم املایی کتابهای زبان و ادبیات فارسی، شرط پاسخگویی به سؤالات املاء است.
 
۳) زبان فارسی: از این بخش معمولاً پنج تا شش سؤال مطرح میشود. شمارش واج، تکواژ و واژه، ساختمان واژه، مباحث متعدد گروه اسمی، جملههای چند جزیی و ویرایش، عمده مباحثی است که در این چند سال از آنها سؤال طرح شده است. از مباحثی دیگر، چون فرایندهای واجی، کلمات دخیل، شیوه بلاغی و تشخیص اضافههای تشبیهی و استعاری نیز سؤالاتی طرح شده است. برای پاسخگویی به سؤالات زبان فارسی، علاوه بر مطالعه کتاب درسی و حل تستهای سراسری، مطالعه‌‌ کتابهای کمک آموزشی نیز توصیه میشود.
 
۴) تاریخ ادبیات: به طور معمول، سه سؤال از پرسش‌های این آزمون به تاریخ ادبیات اختصاص دارد. برای پاسخگویی به سؤالات این بخش باید درآمدهای آغازین فصلهای کتابهای ادبیات فارسی، نکات تاریخ ادبیاتی آغاز درسها و اعلام ادبیات فارسی دو و سه را به دقت مطالعه کرد.
 
۵) آرایههای ادبی: از مبحث آرایه، سه سؤال مطرح میشود. چون ابیات و شواهد سؤالات آرایههای ادبی اکثراً خارج از کتابهای درسی است، در نهایت، درک و شناخت عمیق هر یک از آرایهها و تشخیص آنها در ابیات خارج از کتابهای درسی، شرط پاسخگویی به سؤالات این بخش است. بهتر است که شما داوطلبان  رشتههای غیر علوم انسانی با مباحث و موضوعات آرایههای ادبی در حد کتاب آرایههای ادبی سال سوم علوم انسانی آشنا شوید.
 
۶) قرابت معنایی و تناسب مفهومی: هشت تا نه سؤال به قرابت معنایی اختصاص دارد که در واقع قسمت اصلی سوالات ادبیات کنکور را شامل می شود. در این بخش، معمولاً بیت یا عبارتی از کتاب درسی انتخاب و ابیاتی خارج از کتابهای درسی در گزینهها درج میشود؛ در این حال، داوطلب باید به تناسب و اشتراک مفهومی این ابیات پی ببرد و گزینه درست را انتخاب کند. درک عمیق مفاهیم کتابهای درسی ادبیات و تشخیص این مفاهیم در ابیات و عبارات خارج از کتاب، شرط پاسخگویی به سؤالات این بخش است. داوطلبان عزیز باید توجه داشته باشند که یک مفهوم و مطلب را میتوان به شکلهای گوناگون بیان کرد.
 
الف) معنای لغات و اصطلاحات و املای لغات
نکته مهمی که لازم است در همین ابتدا به آن اشاره کنیم این است که برای تقویت این قسمت، درس ها و متن های ادبی را بخوانید و به معانی لغات و اصطلاحات و کنایه هایی که در آنها به کار رفته است توجّه کنید. برای یافتن معانی لغات، حتماً از قسمت واژه ها و اعلام در انتهای کتاب استفاده کنید و تنها به توضیحات مدرّسان و معلمان یا اطّلاعات شخصی‌تان اکتفا نکنید. همچنین معانی گوناگون یک واژه را یاد بگیرید.
 
درس هایی را که جمله های آنها سخت تر است، با دقّت بیشتری بخوانید و سطر به سطر آنها را معنی کنید و از اصطلاحات، کنایه‌ها و … که در آنها به کار رفته است، غافل نشوید. درس‌ها را به گونه‌ای مورد مطالعه قرار دهید که اگر سؤالاتی با عنوان درک مطلب از آن  مطرح شد، توانایی پاسخگویی به آن سؤالات را داشته باشید (درک مطلب، گونه‌ای سؤال است که در مورد مفهوم متن و منظور نویسنده از کاربرد جمله ای خاص از شما پرسش  می‌‌کند).
 
اشعار را بخوانید و آنها را معنی کنید. در اشعار به آرایه‌های ادبی، کنایه‌ها و استعاره‌ها توجّه کنید. معانی اشعار را بیت به بیت مطالعه کنید. توجّه داشته باشید که درک عمیق معانی اشعار، بسیار مهم است؛ چون در کنکور سال‌های اخیر، به اشعار و کشف ارتباط میان آنها توجّه ویژه‌ای شده است. برای حفظ کردن لغات و اصطلاحات، می‌توانید از دو روش زیر در هنگام مطالعه و یادگیری، استفاده کنید:
 
روش اوّل- استفاده از کلمات هم خانواده است؛ مثلاً، برای حفظ معنی کلمه «مقیم » ببینید که چه کلمه هم خانواده‌ای از آن را می‌شناسید. [اقامت کننده] و به کمک آنها کلمه مورد نظر را فرا گیرید. [مقیم یعنی اقامت‌کننده؛ کسی که در مکانی مسکن گزیده است].
 
روش دوم- تداعی معانی است. در این روش ببینید که واژه یا لغت مورد نظر در ذهن شما چه معنایی را تداعی می‌کند؛ مثلاً کلمه «مهد» شما را به یاد کلمه مهد کودک می‌اندازد که به معنی محل نگهداری کودک است؛ بنابراین، مهد به معنی محل نگهداری و گهواره است. شما در اینجا معانی کلمات ناآشنا را با کلماتی که برای ذهن شما آشنا هستند، پیوند می زنید. مثال دیگر، کلمه «محظوظ» است که شما را به یاد حظ کردن (به معنی بهره‌مند شدن) می‌اندازد؛ پس، محظوظ به معنی «بهره‌مند شده» است.
 
سعی کنید که با استفاده از این روش‌ها و خلاقیّت، علاوه بر اینکه مطالب را بهتر به حافظه می‌سپارید، مطالعه درس ادبیّات را نیز برای خودتان شیرین‌تر کنید؛ مثلاً وقتی معنی لغات را حفظ می‌کنید، کمی چاشنی خنده دار به ذهن خود هدیه کنید تا هم از حالت خشک صرف یادگیری لغت بیرون آید و هم یادگیری آسان‌تر شود. می‌توانید از میان لغات سخت، لغت هفته انتخاب کنید و در طی هفته که ادبیات دارید به آن لغت توجه خاص داشته باشید. می‌توانید علاوه بر استفاده از جعبه «لایتنر» از چسباندن لغات بر در و دیوار نیز برای یادگیری بهتر آن استفاده کنید. اگر از جعبه «لایتنر» استفاده می‌کنید، روی فیش‌های این جعبه می‌توانید معانی اصطلاحات و واژه‌ها و عبارات مهم و حتی معانی ضرب‌المثل‌ها یا کنایه‌ها و استعاره‌ها را نیز یادداشت کنید؛ علاوه بر این، به لغاتی که مشابه همدیگر هستند نیز توجه کنید و آنها را روی یک فیش یادداشت کنید.
 
برای تقویت این قسمت از ادبیات، کارهای زیر را حتماً انجام دهید:
۱ـ حتماً لغات و اصطلاحات مهم کتاب‌های درسی را با رنگ‌های مختلف مشخص کنید.
۲ـ لغت‌های مهم املایی یا معنایی را پس از مشخص کردن در کتاب در خلاصه‌ خود وارد کنید.
۳ـ سعی کنید که هفته‌ای ۵/۱ تا ۲ ساعت در زمان‌های مختلف (مثلا سه روز، روزی سی دقیقه) لغات ادبیات را مرور کنید.
۴- لغات انتهای کتاب را هرگز فراموش نکنید و حتماً آنها را هم با دقت زیادی مطالعه کنید.
۵- سعی کنید که حتماً درس‌های گروه کلمات املایی زبان فارسی یک، دو و سه و نیز «بیاموزیم»‌ها را با دقت زیادی مطالعه کنید و یاد بگیرید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.