روش مطالعه زیست‌شناسی برای کنکور (بخش اول-مطالعه‌ی اولیه)

همانگونه که می دانید درس زيست‌شناسي با بالاترين ضريب به عنوان اصلي‌ترين درس گروه آزمايشي علوم تجربي براي داوطلبان اين گروه، به‌خصوص آن‌هايي که متقاضي رشته‌هاي پرطرفدار هستند، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

اگر داوطلبي در درس زيست‌شناسي، ده درصد از شما عقب بيفتد و در هر کدام از درس‌هاي اختصاصي‌ ديگر، پنج تا شش درصد جلو باشد، به طور کلي از شما عقب مي‌افتد. براساس آمار اعلام شده فقط 7 درصد از داوطلبان، تست‌هاي زيست‌شناسي را بالاي 50 درصد جواب می‌دهند. علت اين موضوع در ساعات کم مطالعه‌ی اين درس نيست، بلکه يکي از مشکلات بزرگي که داوطلبان دارند چگونه مطالعه کردن درس زيست‌شناسي است.

در اين مقاله سعي مي‌کنيم تا شما را با نحوه‌ی صحيح مطالعه و تست‌زني در اين درس آشنا کنيم. مانند همه‌ی درس‌های کنکور، براي نتيجه‌گيري بهتر در درس زيست‌شناسي نيز رعايت سه مرحله‌ی مطالعه اوليه، مرور و تست‌زني، بسيار مهم است.

biology-blackboard

الف- مطالعه‌ی اوليه

قبل از هر چيز بايد به خاطر داشته باشيد که مهم‌ترين منبع مطالعه‌ی زيست‌شناسي براي کنکور، کتاب درسي است. اگر زيست‌شناسي را يک درس صرفاً حفظ‌شدني (مثل حفظ کردن يک شماره‌ی تلفن يا شعر) مي‌پنداريد، بايد نگرشتان را درباره‌ی اين درس عوض کنيد؛ پس به حفظ کردن طوطي‌وار مطالب زيست‌شناسي نپردازيد. بايد روشي را براي مطالعه به ‌کار ببريد که در يادگيري عميق و مفهومي زيست‌شناسي، مؤثر باشد.

با توجه به تغييرات کتاب‌هاي زيست‌شناسي، در مقايسه با سال‌هاي گذشته، ديگر نمي‌توان به کتاب زيست‌شناسي پايه‌ی خاصي (مثلاً پيش‌دانشگاهي) اهميت بيش‌تري داد؛ زیرا اولاً مطالب کتاب‌هاي زيست‌شناسي، بسيار به هم پيوسته است و براي يادگيري مطالب لازم است که تمام کتاب‌هاي زيست‌شناسي (دوم، سوم و پيش‌دانشگاهي) رابه دقت مطالعه کرد و دوم اين‌که برخلاف سال‌هاي گذشته، ديگر سهم پايه‌ی خاصي در پرسش‌هاي آزمون سراسري، بيش‌تر از پايه‌ی ديگر نيست و مي‌توان گفت که تقريباً تعداد پرسش‌هاي برابري از هر سه پايه مطرح مي‌شود؛ پس بدون توجه به بودجه‌بندي سؤالات براي فصل‌هاي مختلف، کتاب‌هاي هر سه پايه (دوم، سوم و پيش‌دانشگاهي) را به ‌صورت موازي (همراه‌ با هم) مطالعه کنيد و اهميت يکساني براي تمام فصل‌های هر سه پايه قائل شويد. تأکيد بر اين موضوع به آن خاطر است که طبق آمار سال‌هاي گذشته، نمي‌توان هيچ فصلي از درس‌های زيست‌شناسي را فاقد اهميت يا کم‌اهميت‌تر از بقيه دانست.

شيوه‌ی پيشنهادي ما براي مطالعه‌ی زيست‌شناسي اين است که ابتدا مطلب را به‌ صورت اجمالي و گذرا (پاراگراف اول و آخر، تيترها، شکل‌ها و…) بخوانيد تا ايده‌ی‌ کلي آن را به ‌دست بياوريد. در مرحله‌ی بعد بايد در مدت‌زماني که در برنامه‌ريزي خود براي اين درس در نظر گرفته‌ايد، به طور دقيق و خط به خط، نکات آن را مطالعه کنيد. توجه به اَشکال و قيدها، ارتباط بين فصل‌ها و کتاب‌های مختلف و جمع‌بندي نکات جانوران از کتاب‌های مختلف دبيرستان، بسيار مهم است. در اين مرحله، زير نکات مهم و کليدي خط بکشيد و نکات مهم را حاشيه‌نويسي کنيد. پس از انجام اين کار، تمام فصل‌های درس‌های زيست‌شناسي سه پايه را با توجه به ارتباط موضوعي آن‌ها تحت عنوان‌هاي جديد دسته‌بندي کنيد. اين کار باعث مي‌شود تا در مرورهاي بعدي، در مدت‌زمان کم‌تر، مطالب مرتبط بيش‌تري را به خاطر بسپاريد و در يادگيري سرعت بيش‌تري داشته باشيد. پس از مطالعه‌ی دقيق، حتماً از متن کتاب سؤال و تست طرح کنيد. به خاطر داشته باشيد که مقايسه‌اي خواندن و شباهت‌ها و تفاوت‌ها را جدول‌بندي کردن، در آزمون‌هاي سراسري سال‌هاي اخير به‌شدت مورد توجه قرار گرفته است؛ پس پرداختن به اين کار را هم در شيوه‌ی مطالعه خود در اين درس، مورد توجه قرار دهيد.

پيشنهاد ما اين است که مطالعه‌ی زيست‌شناسي را در برنامه‌ی درسي روزانه‌ی خود بگنجانيد. البته اين موضوع به ميزان اطلاعات و آمادگي شما در اين درس بستگي دارد. به هر حال سعي کنيد که در هر دفعه مطالعه‌ی اين درس، حتماً موارد زير را رعايت کنيد:

هر روز، حتماً بخشي از زمان مطالعه را به زيست‌شناسي اختصاص بدهيد (حداقل دو ساعت)؛

هر ساعت از مطالعه‌ی‌ زيست‌شناسي را تنها به يک عنوان اختصاص بدهيد؛

هر ساعت از مطالعه‌ مختص يک عنوان را به چند بخش تقسيم کنيد: قسمت اول را به مرور مطالب ساعت مطالعه‌ی‌ قبل اختصاص دهيد. در قسمت دوم، مطالب مربوط به عنوان همين ساعت مطالعه را بخوانيد. چند دقيقه استراحت کنيد و در قسمت آخر، تست‌هاي مربوط به همين بخش را پاسخ دهيد.

هنگام مطالعه‌ی اين درس، حتماً به نکات زير توجه داشته باشيد:

زيست‌شناسي، درس حفظ‌کردني نيست، بلکه درسي کاملاً مفهومي است که استفاده از ابزار هوش در پاسخ‌گويي به سؤالات و درک مفاهيم آن، اهميت فوق‌العاده‌اي دارد. استفاده از ابزار هوش به‌خصوص براي دانش‌آموز در حل تست‌هاي اين درس، کارايي بسيار بالايي دارد. تسلط کامل بر مطالب اين درس، نيازمند آموزش خوب، تکرار مداوم و تست زدن فراوان است تا بتواند شخص را با چالش‌هايي که طراح سؤال براي او گذاشته است آشنا کند و از آن به‌خوبي عبور دهد.

مي‌دانيد که در زيست‌شناسي، قوانين ثابت و قاطعي، مثل درس رياضي وجود ندارد؛ اما موارد استثنايي فراوان هستند؛ پس کلماتي مثل «برخي»، «بعضي»، «بسياري»، «اغلب»، «گاهي» و… را در کتاب‌هاي درسي مشخص کنيد و مفاهيم برآمده از آن‌ها را به خاطر بسپاريد.

تصاوير در زيست‌شناسي، به فهم بهتر مطالب درسي کمک زيادي مي‌کنند و هر ساله به طور مستقيم، از خودِ تصوير يا به طور غير مستقيم از مفاهيم آن‌ها، سؤال طرح مي‌شود؛ پس زير‌نويس آن‌ها و نام‌گذاري بخش‌هاي مختلف شکل‌ها را به‌دقت مطالعه کنيد.

به همان اندازه که مطالب مطرح‌شده در بخش‌هاي "بيش‌تر بدانيد" ارزشي در طرح سؤال ندارند، مطالعه و درک مفاهيم بخش‌هاي "فعاليت" و " آزمون" در کتب درسي، خيلي مهم هستند و در چند سال گذشته، سؤالاتي از آ‌‌ن‌ها طرح شده است.

اسامي جانداران مختلف (مثل گياهان، جانوران، قارچ‌ها، آغازيان و باکتري‌ها) را ياد بگيريد و خصوصيات ويژه‌‌ی آن‌ها را در کنارشان يادداشت کنيد. در اين موارد بايد کمي زحمت بکشيد و از کتاب‌هاي سه سال زيست‌شناسي، تمام مطالبي را که در مورد آن جاندار نوشته شده است، پيدا کنيد.

نام دانشمندان مختلف و نتيجه‌ی‌ پژوهش‌هاي آن‌ها را ياد بگيريد. هم‌چنين موارد کشف‌شده از سوي آن‌ها يا جاندار مورد مطالعه‌ی‌ آن‌ها را به‌درستي ياد بگيريد.

برخي از مفاهيم و مطالب در زيست‌شناسي، به‌قدري اهميت دارند که طرح سؤال از آن‌ها، همه‌ساله تکرار مي‌شود؛ پس در يادگيري مواردي مثل دودمانه‌ها، چرخه‌‌ی زندگي قارچ‌ها، هورمون‌هاي گياهي، انواع مختلف حواس جانوران، آزمايش‌هاي دي‌هيبريدي يا مقايسه‌ی‌ ويژگي‌هاي پروکاريوت­ها با يوکاريوت­ها و نيز بازدانگان با نهان‌دانگان يا انواع بافت‌هاي گياهي و جانوري، چرخه‌‌ی ضربان قلب و… دقت داشته باشيد.

با توجه به گسترده بودن مسايل ژنتيک، مطالعه‌ی اين موضوع، نياز به دقت قابل توجهي در درک ابتدايي مسايل مطرح‌شده و مفاهيم آن دارد.

فعاليت‌ها و آزمايش‌هاي کتاب مهم هستند؛ پس به‌راحتي از آن‌ها صرف نظر نکنيد بلکه اين موضوعات را بطور کامل و با دقت هرچه تمامتر مطالعه کنيد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.